Hitit Üniversitesi’nin ortağı olduğu “Üniversitelerde E-Atık Politikasının İyileştirilmesi: TR83 Bölgesi Örneği” projesi başarıyla sonuçlandırıldı.
TÜBİTAK 1001-Cumhuriyetimizin 100. Yılı Özel Çağrısı kapsamında kabul edilen 323K289 nolu “Üniversitelerde E-Atık Politikasının İyileştirilmesi: TR83 Bölgesi Örneği” adını taşıyan ve üniversitemiz adına İ.İ.B.F. Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ayşen Satır Reyhan’ın dahil olduğu proje kapsamında üniversitelerde elektronik atık (e-atık) politikasının durumu, e-atıkların insan ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerini giderme ile ekonomik kaynak potansiyelini değerlendirme arasında denge kurmaya yönelik yöntemler üzerine uygulamalı çalışmalar yapıldı.
Araştırma, TR83 Bölgesinde yer alan dört üniversitede (Ondokuz Mayıs Üniversitesi/OMÜ, Hitit Üniversitesi/HİTÜ, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi/TOGÜ, Amasya Üniversitesi/AÜ,) ve bunların bulunduğu kentlerdeki belediyeler ile Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği (ÇŞİD) İl Müdürlüklerinde gerçekleştirildi.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Ahmet Mutlu’nun başkanlığında Proje ortağı olan üniversite temsilcilerinden oluşan toplam yedi kişiden oluşan proje ekibince 12 ay boyunca gerçekleştirilen araştırma süresince nitel araştırma tekniklerine (görüşme, doküman analizi ve gözlem) başvurularak toplam 82 kişiyle görüşüldü; pek çok yasal ve kurumsal doküman incelendi ve üniversitelerin atık yönetim süreçleri gözlemlendi. Bu araştırmalar sonucu elde edilen bulgular içerik analizine tabi tutuldu.
Araştırmadan çıkan sonuçları şöyle özetlemek mümkündür:
1.Teknolojik ilerlemenin boyutları dikkate alındığında, özellikle de üniversitelerin yoğun teknoloji kullanan kurumlar olmasından dolayı üniversitelerin özel bir e-atık politikası ve kurumsal yapısı oluşturması gerekliliği acil önem taşımaktadır. Üniversite yönetimlerinin özel desteği de alınarak araştırma yapılan üniversitelerde bu ihtiyaç tespit edilmiş ve buna uygun düzenlemelerinin gereği ortaya konulmuştur.
2.Araştırma her ne kadar üniversitelere odaklanmış ise de e-atık yönetimine dair durum tespiti ve sorun kaynağı bütün kamu kurumları için geçerlidir.
3.2022 yılında çıkarılmış olan 32055 Sayılı Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik kamu kurumlarında uygulanabilir değildir. Bu nedenledir ki söz konusu yönetmelik, hâlihazırda daha çok özel sektörde etkili olmaktadır.
4.Öte yandan insan sağlığı ve çevre üzerindeki riskleri, yarattığı ekonomik fırsatları, iklim politikaları, teknolojik egemenlik ve toplumsal adalet gibi çoklu alanlarla kesişen bir kamu yönetimi konusu olarak e-atık meselesinin daha makro boyutları vardır. Türkiye’nin e-atıklara yönelik bir kamu politikası oluşturması hem AB müktesebatı hem de sürdürülebilir kalkınma vizyonu ile ilgilidir.
5.E-atıklara yönelik kamu politikası oluşturulması, ülke normlarının Avrupa Birliği müktesebatına uyumlu olabilmesine, Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde Türkiye’nin dış ticaret, sanayi ve çevre politikalarında uyumlu olmasına, Paris İklim Anlaşması doğrultusunda “2053 net sıfır” hedefine ulaşılmasına ve nihayet Sıfır Atık projesinin tam olarak gerçekleşmesine katkı sağlayacaktır.
6.Nihayetinde e-atıkların SKA’nın 17 ana amacının dokuzu (9) ile doğrudan ilgili olduğu düşünüldüğünde, e-atıklara yönelik etkin politika yapımının küresel ölçekte sürdürülebilirlik çabalarına önemli bir katkı sağlayacağına kuşku yoktur.
Yukarıdaki gerekçelerle, palyatif çözümlerin ötesinde orta ve uzun vadede e-atıklara yönelik ulusal bir kamu politikası geliştirilmelidir. Araştırma bulgularının da işaret ettiği üzere öncelikle bütün üniversitelerde/kamu kurumlarında e-atık yönetimini kapsayıcı bir kamu politikasına ihtiyaç olduğunun farkına varılmalıdır. Cari mevzuat ve ona dayalı yönetsel uygulamalar, yeni ve güncel bir sorun olan e-atıkların yönetilmesine uygun değildir; bu nedenle alternatif mevzuat ve yönetsel yapılar oluşturmak gereklidir.
